زنان، تقریبا در همه نقاط جهان به در هم شکستن موانعی که طی قرن ها از شکوفایی خلاقیت آنها و بروز استعدادهای درونی شان جلوگیری کرده ادامه می دهند.  این ساختار شکنی در قلمرو هنر نیز مصداق بارزی دارد. در نتیجه، رخنه زنان در این قلمرو،  بویژه هنگامی که هنرمندان زن، از بخش هایی از جهان که در آنها برای زنان محدودیت های به مراتب بیشتری وجود دارد آمده باشند، هرچه بیشتر تماشایی و  چشمگیر می شود. نمونه بسیار ارزنده و خوشایند این گونه پیشرفت های زنان نمایش آثار تجسمی دو هنرمند زن که در ایران چشم به دنیا گشوده اند، در دو موزه بسیار معتبر نیویورک است.

موزه گوگنهایم آینه کاری ها و طرح های منیر شاهرودی فرمانفرماییان بین سال های ۱۹۷۴ تا ۲٠۱۴ را زیر عنوان “امکان بی کران”  از ۱۳ مارس سال جاری به معرض نمایش گذاشته و نمایش این آثار تا سه ژوئن ۲۰۱۵ ادامه داشت. موزه و باغ مجسمه هرشبورن در شهر نیویورک نیز نمایشگاه وسیعی از کارهای شیرین نشاط، عکاس، فیلمساز و هنرمند ویدیو ساز بر پا کرده است این نمایشگاه  در ۱۸ مه امسال گشایش یافته و تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۵ ادامه دارد.

منیر شاهرودی فرمان فرمایان (عکس از موزه گوگنهایم)
منیر شاهرودی فرمانفرمایان در کنار یکی از مجسمه های آینه کاری خود در موزه گوگنهایم. (عکس از موزه گوگنهایم)

منیر شاهرودی فرمانفرماییان در خانواده ای فرهیخته متولد شد. وی از ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۶ در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت، و در ۱۹۴۶عازم نیویورک شد و تحصیلات خود را در مدرسه طراحی پارسونز  و دانشگاه کرنل در رشته هنر ادامه داد.  او از سال ۱۹۵۷ کوشش خود را بیشتر روی آینه کاری متمرکز ساخت. نمایشگاه هایی که تا کنون از کارهای او در تهران، پاریس، ونیس، نیویورک، توکیو و وین برپاشده تحسین هنرشناسان را به خاطر ویژگی های مبتکرانه این آثاربر انگیخته است. شاهرودی در مصاحبه ای در رابطه با نمایشگاه خود در موزه گوگنهایم می گوید: “در اشکال هندسی امکانات بی نهایتی هست. به عنوان مثال من در یک مجسمه آینه کاری مربع شکل، مربع های بسیاری را در بصورت های گوناگون نشان داده ام. این در واقع اساس کار آینه کاری و طراحی من است. هندسه.”

کارهای او در سطح بین المللی مطرح اند و تعدادی از آنها توسط موزه متروپولیتن، نیویورک، موزه هنرهای معاصر تهران و موزه هنرهای معاصر توکیو خریداری شده اند. نمایشگاه خانم فرمانفرماییان در موزه گوگنهایم بازتاب های غالبا مثبت و تحسین آمیزی در رسانه ها داشته است. سوزن کاتر، سرپرست این نمایشگاه می گوید: “ما در این نمایشگاه آخرین مجسمه ای را که منیر ساخته است به نمایش گذاشته ایم.  بعد از این مجسمه منیر تقریبا تمام تمرکز خود را بر طرح های جدید معطوف کرده است. و البته می توان این موضوع را در آینه کاری، مجسمه سازی و نقاشی های برجسته او مشاهده کرد.”

شیرین نشاط ( عکس از آسوشیتدپرس)
شیرین نشاط برنده بهترین کارگردانی از جشنواره فیلم ونیس در سال ۲۰۰۹.( عکس از آسوشیتدپرس)

شیرین نشاط  بعد از پایان دوره دبیرستان برای ادامه تحصیل به آمریکا آمد و به  دریافت دانشنامه لیسانس و فوق لسانس از دانشگاه برکلی، کالیفرنیا، توفیق یافت. او سپس نیویورک را برای اقامت برگزید.  سفر وی به ایران در سال ۱۹۹۰ و دگرگونی های عمیقی که انقلاب در جامعه ایرانی، بویژه در وضع زنان پدید آورده بود بر او تاثیر زیادی گذاشت. این سفر سرآغاز حرکتی شد که او را برای انتقال پیام خود به سوی آفرینش های هنری سوق داد. نخستین جلوه های این حرکت در کار عکاسی به ظهور رسید. از ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۷ دو نمایشگاه از کارهای عکاسی او با عنوان های “کشف حجاب” و “زنان الله” در شهر نیویورک برگزار شدند و در محافل هنری سخت مورد توجه قرار گرفتند. این عکس ها  که بر زمینه بعضی از هنرهای سنتی ایران مانند خوشنویسی استوار بودند شکاف عمیق میان فرهنگ غالب بر جامعه پیش از انقلاب ایران و آنچه را که بعد از انقلاب بر کشور حاکم شد به گونه ای بارز و تکان دهنده نشان می دادند.  در سال ۲۰۰۹ فیلم “زنان بدون مردان” او که داستانش از کتابی به همین نام از داستان نویس معروف ایرانی، شهرنوش پارسی پور گرفته شده بود، جایزه بهترین کارگردانی را از جشنواره فیلم ونیس دریافت کرد. خانم نشاط  برنده جوائز متعدد دیگری نیز به خاطر آثاربرجسته عکاسی و ویدیو سازی خود بوده است. کارهای شیرین نشاط از ابعاد غنی اجتماعی، سیاسی و روان شناختی بویژه در ارتباط با تجربه زنان در جوامع اسلامی برخوردارند.

نشاط در نمایشگاه “روبروی تاریخ” به ریزه کاری های قدرت و هویت در جهان اسلام- به ویژه در ایران می پردازد. این نمایشگاه گزیده هایی از گیراترین آثار وی را از مجموعه عکس های “زنان الله” تا فیلم های شاعرانه ای که بیننده را در تصویر و صدا غرق می کنند، و نیز دو مجموعه به یادماندنی عکاسی را با نام های “شاهنامه” (۲۰۱۲)  و “خانه ما در آتش می سوزد” (۲۰۱۳) به نمایش می گذارد.