منطق فازی (به انگلیسی: fuzzy logic)، دیدگاه دانشمندان را نسبت به کم و کیف جهان پیرامون ما تغییر داده و چارچوب فکری جدیدی را در محیط های مهندسی و دانشگاهی ایجاد کرده است. این منطق نخستین بار در پی تنظیم و ارایه نظریه مجموعه‌های فازی توسط پروفسور لطف الله لطفی زاده در صحنه محاسبات جدید ظاهر شد.

پرفسور لطفی زاده متولد باکو مرکز جمهوری آذربایجان است. پدر او یک بازرگان ایرانی و مادرش یهودی و پزشک کودکان بود.  خانواده لطفی زاده در دوران اعمال سیاست های استالینیستی در اتحاد جماهیر شوروی سابق، باکو را ترک و به ایران مهاجرت کرد. لطفی زاده از ۱۰ تا ۲۳ سالگی در ایران زندگی کرد و در سال ۱۹۴۲ پس از تحصیل مهندسی برق در دانشگاه تهران عازم ایالات متحده شد و در موسسه تکنولوژی ماساچوست در رشته مهندسی برق ادامه تحصیل داد و به بالاترین عنوان ها در رشته مهندسی برق در دانشگاه های آمریکا دست یافت.

منطق فازی چیست؟

منطق فازی
(وزارت امور خارجه)

واژه fuzzy به معنای مبهم، ناواضح یا غیر دقیق است. منطق فازی در مقابل منطق قدیم یا ارسطویی قرار دارد كه در آن همه چیز دو حالت دارد: سیاه و سفید، درست و غلط، یک و صفر، آری یا نه. قوانین علمی گذشته، مثل ریاضیات، فیزیک و مکانیک نیوتونی بر همین منطق بنا گذاشته شده اند.

منطق فازی بر عکس از مطلق گویی و کلی گویی دوری می گزیند. به عنوان مثال بر پایه منطق فازی، میان صفر و یک، یک فضای ناواضح، شناور و بی نهایت هم وجود دارد. ما در زندگی روزمره خود به نحو گسترده ای از منطق فازی استفاده می كنیم. به عنوان مثال میان “می روم” یا “نمی روم” فضای دیگری از جمله “شاید بروم”، “به شرطی می روم که”، می روم اگر” هم وجود دارد.

بدین ترتیب منطق فازی فراتر از منطق “صفر و یک” دالانی به دنیای علوم نرم افزاری و رایانه ای می گشاید زیرا فضای مبهم و بی نهایت میان “صفر و یک” را هم به کار می گیرد.

پیشینه منطق فازی

منطق فازی که در سال ۱۹۶۵ ارائه شد، تا بیش از ۲۰ سال پس از این تاریخ درک نشد و از محیط آکادمیک به بیرون راه پیدا نکرد.  در دهه ۱۹۸۰ میلادی صنعتگران ژاپنی در طرح بزرگ و موفق هدایت و کنترل قطار زیر زمینی شهر سندا منطق فازی را به کار گرفتند.

(عکس از ویکیپدیا)
(عکس از ویکیپدیا)

اکنون منطق فازی به عنوان یک سامانه ریاضی که ظرافت های زبان و تفکر انسان را در بر می گیرد، موارد استفاده گسترده ای در حل مسائل مربوط به هوش مصنوعی و کنترل اتوماتیک ماشین ها پیدا کرده است.

دکتر لطفی زاده پس از بازنشستگی هم همچنان به فعالیت های علمی خود ادامه می دهد و هنوز هم در سن ۹۴ سالگی به طور پیوسته در کنفرانس ها و نشست های علمی در نقاط مختلف جهان شرکت می کند. او همچنان در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی فعال است.  لطفی زاده برنده مدال سال ۲٠٠۹ بنجامین فرانکلین در مهندسی الکترونیک است که آن را به پاس کار بزرگش در ابداع و توسعه عرصه منطق فازی کسب کرد.

دکتر لطفی زاده در یکی از مصاحبه های خود به تاثیر عمیقی که فرهنگ های گوناگون و ملیت های متفاوت در شکل گیری شخصیت او تاثیر گذاشته بودند اشاره می کند. به گفته وی میسیونرهای آمریکایی که دهه ها پیش در ایران فعالیت می کردند برایش به نحوی الگو بوده اند زیرا این افراد خدمت خود را به کسانی ارائه می کردند که قومیت مشترکی به آنها نداشتند.

درباره ایران نیز دکتر لطفی زاده به جو روشنفکرانه آن زمان دانشگاه تهران و “خونگرمی” ایرانی ها اشاره می کند و می گوید در ایران احترام گسترده ای برای دانایی و خرد وجود دارد. “حتی اگر شخصی ثروت مادی نداشت، بر پایه دانایی اش مورد احترام واقع می شد.”

اطلاعات بیشتری درباره پروفسور زاده را می توان با مراجعه به  تارنمای یوتوب مشاهده کرد.