Çin’de göz altına alınmasından bu yana Uygur-Amerikalı dinî özgürlüğü için savaşıyor

Ofiste fotoğraf için poz veren adam (© Kevin Wolf/AP Images)
Nuri Türkel, burada 2008 yılında, Birleşik Devletler Uluslararası Dinî Özgürlükler Komisyonu'ndaki yeni görevi dahilinde Uygurların haklarının savunulması konusunda yeni deneyimler getiriyor. (© Kevin Wolf/AP Images)

Nuri Türkel, Çin Kültür Devrimi sırasında yeniden eğitim kampında doğdu. Bugün, ABD Uluslararası Dinî Özgürlükler Komisyonu’na (USCIRF) yeni atanan bir komisyon üyesi olarak Çin’de ve dünyada dini özgürlükler için savaşıyor.

Uygur-Amerikalı olan Türkel, 26 Mayıs tarihinde Komisyon’a atanmasıyla birlikte, ABD hükümetinin, Çin’e Türkel’in doğum yeri olan Sincan bölgesinde yaşayan Uygurları ve diğer Müslüman azınlıkları göz altında tutmasının kabul edilemez olduğuna dair güçlü bir mesaj gönderdiğini gösterdiğini söyledi.

Türkel, 3 Haziran tarihli röportajında ​​ShareAmerica’ya “Çin Komünist Partisi (ÇKP), dini akıl hastalığı olarak görüyor” dedi. Türkel, bir zamanlar kendisini gözaltına alan Parti’nin “Uygur kültürel mirası ve dini uygulamalarını … hükümete sadakatsizlik” olarak algıladığını da sözlerine ekliyor.

2017’den beri ÇKP, mahkumların dinî ve etnik kimliklerinden vazgeçmek ve Komünist Parti’ye bağlılığa ant içmek zorunda bırakıldığı toplama kamplarında 1 milyondan fazla Uygur’u, etnik Kazak’ı ve diğer Müslümanları hapsetti.

Çitlerle çevrili binalardan uzaklaşan insanlar (© Ng Han Guan/AP Images)
USCIRF, Sincan’daki bu kampta Uygurların ve diğer dini azınlıkların hapsedilmesi gibi zulümleri denetliyor. (© Ng Han Guan/AP Images)

Bir avukat olan Türkel, Çin’deki Uygurlara neler olduğu hakkında dünyaya “ilk elden kanıta dayalı bilgi, araştırma belgeleri ve profesyonel savunuculuk çalışması” sunmak amacıyla 2003 yılında Uygur İnsan Hakları Projesi’ni (UHRP) kurduğunu söyledi.

Türkel, Uygurları savunma konusunda edindiği deneyimin, kendisini dünya çapında dini özgürlüğe yönelik tehditleri izleyen ve raporlayan bağımsız ve ABD’nin her iki başat partisine de yakın bir federal danışma organı olan USCIRF’teki görevine hazırladığını söylüyor.

Çin’de üniversiteye devam ettikten sonra Türkel, 1995 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi ve 1998 yılında kendisine sığınma hakkı verildi. Uluslararası ilişkiler alanında yüksek lisans derecesi olan Türkel, Washington’daki American University’den de hukuk derecesi aldı. Komisyona göre Türkel, ABD’de eğitim görmüş ilk Uygur avukat.

Türkel, Çin’de ezilen bir etnik grubun üyesi olarak edindiği tecrübenin, dünyanın herhangi bir yerinde dinî zulümle karşılaşan diğer insanlara yardım etmeye yönelik çabaları etkileyeceğini söylüyor.

“Benim için inanılmaz bir yolculuktu” diyor Türkel. “Güçlendirici bir deneyim oldu: Tanımadığınız, tanışmadığınız ve daha da önemlisi sesleri [çıkmayan] insanlar için”.